Nachtwerk in Nederland: is er een wettelijke nachttoeslag?

De Arbeidstijdenwet stelt eisen aan nachtwerk. Er gelden aparte, publiekrechtelijke normen voor de duur en de frequentie van nachtdiensten — hoeveel nachtdiensten u achter elkaar mag draaien, hoe lang een nachtdienst mag duren en hoeveel rust erop moet volgen. Die normen zijn er om de gezondheidsrisico's van structureel nachtwerk te beperken.

Het toezicht op die grenzen ligt bij de Nederlandse Arbeidsinspectie. Worden ze overschreden, dan is dat een overtreding van de Arbeidstijdenwet. Zoals bij alle ATW-normen geldt: zo'n overtreding levert op zichzelf geen geldbedrag op, maar versterkt uw dossier — uw bewijspositie en de verwijtbaarheid van de werkgever.

Hier zit het pijnpunt. Geen enkele Nederlandse wet verplicht een salaristoeslag voor nachtwerk. De nachttoeslag — vaak aangeduid als nachttoeslag of als onregelmatigheidstoeslag (ORT) — is uitsluitend een zaak van de cao of het contract.

Dat betekent concreet:

• Kent uw cao of contract een nachttoeslag of ORT toe? Dan hebt u daar recht op, volgens de percentages en voorwaarden die daarin staan.
• Kent uw cao of contract er geen? Dan is er geen toeslag, hoe onlogisch dat ook voelt.

Zonder een geverifieerde cao die het regelt, geldt dus: de nachttoeslag is niet becijferbaar. Wij geven bewust geen "standaard" nachttarief, want dat zou u misleiden.

Sommige cao's kennen wel degelijk een onregelmatigheidstoeslag. Dat komt bijvoorbeeld voor in delen van de zorg (zoals de VVT — verpleeg-, verzorgingshuizen en thuiszorg — en ziekenhuizen). Maar ook daar geldt: het exacte percentage en de voorwaarden moeten cao voor cao worden nagegaan in de geldende tekst, en bij een algemeen verbindend verklaarde cao op de tekst die op dat moment van kracht was. Ga dus nooit uit van een vuistregel; controleer de cao die op ú van toepassing is.

Ook als er geen nachttoeslag is, is er vaak nog geld te halen. Voor elk nachtuur dat u werkte, blijven de volgende posten overeind:

• De basis van 100%. Elk gewerkt nachtuur dat niet is uitbetaald, is achterstallig loon op grond van de loonbetalingsplicht (artikel 7:616 BW).
• De minimumloontoets. Het gemiddelde uurloon over alle daadwerkelijk gewerkte uren van de betaalperiode mag niet onder het wettelijk minimumuurloon zakken (artikel 13a Wet minimumloon). Nachtwerkers met een krap forfait profiteren hier soms van.
• 8% vakantiebijslag over het nabetaalde loon.
• De wettelijke verhoging wegens te late betaling (artikel 7:625 BW) en de wettelijke rente.

Met andere woorden: het ontbreken van een nachttoeslag betekent niet dat er niets te vorderen valt. De onbetaalde nachturen zelf, plus de wettelijke opslagen, vormen vaak het grootste deel van een dossier. Zie ook ons artikel over op zondag werken, waar exact hetzelfde principe geldt.

Stel dat u een maand lang 20 nachturen hebt gewerkt die nooit zijn uitbetaald, tegen een uurloon van € 15. Ook zonder enige nachttoeslag stapelt de vordering zich dan op:

• Basis 100%: 20 uur × € 15 = € 300 onbetaald loon.
• Vakantiebijslag 8%: € 300 × 8% = € 24.
• Daarbovenop komt de wettelijke verhoging wegens te late betaling (artikel 7:625 BW) en de wettelijke rente, gerekend vanaf het moment dat het loon opeisbaar werd.

En loopt uw gemiddelde uurloon over de hele betaalperiode door die onbetaalde uren onder het wettelijk minimumuurloon, dan is er via artikel 13a Wet minimumloon nog een extra aanvulling tot dat minimum. U ziet: de nachttoeslag mag dan ontbreken, de wettelijke bouwstenen leveren op zichzelf al een reële vordering op. Houd daarom uw nachturen nauwkeurig bij — dat is de basis van elke berekening.