Deeltijds werk in België: bijkomende uren en overloon

In België zijn bijkomende uren de uren gepresteerd boven de contractuele arbeidsduur van een deeltijdse werknemer. De Arbeidswet van 16 maart 1971 en het koninklijk besluit van 25 juni 1990 omkaderen deze uren strikt. De werkgever kan bijkomende uren slechts opleggen binnen de grenzen voorzien door het arbeidsreglement of de toepasselijke sectorale CAO.

Het Belgisch recht voorziet een mechanisme van « uurkrediet » voor deeltijdse werknemers. Wanneer een deeltijdse werknemer regelmatig zijn contractuele arbeidsduur overschrijdt, bouwt hij een uurkrediet op. Zodra dit krediet een bepaalde drempel bereikt (bepaald door de wet of de sectorale CAO), kan de werknemer een contractuele verhoging van zijn uren aanvragen. Dit mechanisme is voorzien door artikel 11bis van de wet van 3 juli 1978 betreffende de arbeidsovereenkomsten.

Voor een deeltijdse werknemer geven de bijkomende uren gepresteerd boven de normale wekelijkse arbeidsduur van 38 uur (of de lagere duur voorzien door de sectorale CAO) recht op hetzelfde overloon als voor een voltijdse werknemer: 50 % op weekdagen en 100 % op zondagen en feestdagen. Zelfs de uren tussen de contractuele arbeidsduur en 38 uur, die geen recht geven op het wettelijk overloon, moeten worden vergoed aan het normale uurloon.

Als een deeltijdse werknemer regelmatig prestaties levert die overeenkomen met een voltijds werkrooster, kan hij de herkwalificatie van zijn contract als voltijds contract aanvragen bij de arbeidsrechtbank. Het Arbeidshof beoordeelt de regelmatigheid van de overschrijding per geval. Het ontbreken van een schriftelijke deeltijdse arbeidsovereenkomst (verplicht op grond van artikel 11bis van de wet van 3 juli 1978) schept een vermoeden van voltijds contract.

De werkgever moet het werkrooster van de deeltijdse werknemer uithangen of bewaren op de werkplaats, conform artikel 157 van het Sociaal Strafwetboek. Elke prestatie buiten het uitgehangen werkrooster zonder voorafgaande aanpassing van de planning vormt een inbreuk. De FOD Werkgelegenheid kan deze inbreuk vaststellen bij een controle. Voor de werknemer is het ontbreken van publicatie van de werkroosters een sterk bewijselement om niet-aangegeven bijkomende uren aan te tonen.

De werkgever is verplicht alle prestaties van zijn werknemers aan te geven via de Dimona-aangifte (Déclaration Immédiate / Onmiddellijke Aangifte) bij de RSZ. Niet-aangegeven bijkomende uren vormen een inbreuk op het Sociaal Strafwetboek (artikelen 181 tot 183) en kunnen leiden tot retroactieve regularisaties van sociale bijdragen. De werknemer kan zijn Dimona-gegevens opvragen bij de RSZ om na te gaan of zijn bijkomende uren correct zijn aangegeven.

Houd een nauwkeurige telling bij van uw werkelijke uren en vergelijk ze met uw deeltijds arbeidscontract. Als het verschil regelmatig is, richt dan een aangetekend schrijven aan uw werkgever. Bij weigering kan de arbeidsrechtbank de herkwalificatie bevelen met terugwerkende kracht. De vakbonden (ACV, ABVV, ACLVB) kunnen u gratis bijstaan in deze procedure.